Vijf vragen over energietransitie

1. Wat betekent dat eigenlijk, energietransitie?
Met de term wordt de geleidelijke overgang bedoeld van fossiele brandstoffen naar een honderd procent duurzame energievoorziening. In de overgangsperiode wordt een mix gebruikt van (steeds minder vervuilende) fossiele brandstoffen en energie van windmolens, zonnepanelen, waterkrachtcentrales en biologisch materiaal. Ook wordt die energie steeds meer decentraal opgewekt.

2. Waar komt de term vandaan?
De term 'Energiewende', Duits voor energietransitie, werd voor het eerst gebruikt door het Öko-Institut als titel van een onderzoek. Het onderzoek beschreef op wetenschappelijke gronden wat er zou gebeuren als we de grondstoffen ruwe olie en uranium helemaal zouden afschaffen. De term dook in de jaren tachtig en negentig zo nu en dan op. Sinds 2002 wordt het woord energietransitie structureel gebruikt om de overgangsperiode naar een duurzame economie aan te duiden.

3. Waarom wordt de energietransitie nu in gang gezet?
Drie belangrijke oorzaken zetten deze beweging in gang. Ten eerste de grote afhankelijkheid van een klein aantal landen en partijen voor de energievoorziening. Ten tweede de klimaatverandering, veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgassen. En ten derde de eindigheid van de voorraad fossiele brandstoffen, zoals aardgas en ruwe olie.

4. Hoe ziet de energietransitie er in de praktijk uit?
De eerste stap is bewustwording en discussie. Op dit moment is vrijwel iedereen het erover eens dat we toe moeten naar een duurzame energievoorziening. Over hoe we daar komen, verschillen de meningen. De één ziet grote kansen voor bijvoorbeeld aardgas, dat schoner is dan producten op basis van ruwe olie. De ander ziet kernenergie als een verantwoord alternatief op de korte termijn. En weer een ander ziet biobrandstoffen als een goede vervanger voor olieproducten.

5. Wie is verantwoordelijk voor de energietransitie?
Wij allemaal. Welke mix van energie uiteindelijk wordt gekozen, is onderwerp van een brede maatschappelijke discussie. Vraag en aanbod zijn, zoals in elk economisch systeem, belangrijke factoren van invloed. En tot slot is ook regelgeving vanuit de overheid, bijvoorbeeld over kolencentrales, CO2-heffingen en klimaatdoelstellingen, bepalend voor de samenstelling van de energiemix.

Watt Nu?
In het tv-programma Watt Nu? was afgelopen zondag aandacht voor de energietransitie. De aflevering terugkijken kan hier

Meer informatie:
Wat is jouw ideale energietoekomst? Bepaal het op via: http://www.energietransitiemodel.nl/
Kijk hier voor een interview met André Jurjus, directeur Energie-Nederland

Rotary brengt duurzaamheid dicht bij huis

'We care for the planet' was het thema van de Rotary districtsconferentie in Schiedam vorige maand. Jan Willem van der Marel organiseerde het evenement en besloot daarin de Energy Future Circle op te nemen. Om mensen te informeren en vooral te inspireren.

Vanwaar de keuze voor het thema duurzaamheid bij uw conferentie?
"Normaal gesproken trekt een districtsconferentie veel oudere leden. Op het programma staan dan de terugblik op afgelopen jaar, de plannen voor het komend jaar, een aantal sprekers en excursies naar bedrijven in de buurt. Oneerbiedig noemen we dat wel eens het bier-en-bitterballen-programma. We zochten dit jaar naar een thema dat, behalve onze vaste kern Rotaryleden, ook veel jongeren zou aanspreken. En dat is gelukt."

Hoe is de conferentie ontvangen?
"Men vond de koppeling van water, energie en voedsel in het programma verhelderend. We brachten met de Circle wereldwijde thema's dicht bij huis, om er 's middags over door te praten. De centrale vraag daarbij was: wat kunnen we zelf doen in ons gezin, in onze omgeving en als lid van een Rotaryclub?

Is duurzaamheid een logisch onderwerp voor de Rotary?
"De wereldwijde Rotary heeft een aantal thema's gedefinieerd waarmee de onderafdelingen ook aan de slag gaan. Een van die thema's is water, dus daar doen we al het een en ander mee. Uit de reacties kon ik echter wel opmaken dat veel mensen het grotere plaatje, dat van duurzaamheid in den brede, ook een follow-up willen geven. We zoeken naar manieren om mensen op dit gebied te informeren en ook blijvend te inspireren."

Welke ideeën zijn al ter tafel gekomen?
"Dat varieert van betrokkenheid bij de aanleg van natuurvriendelijke oevers tot een evenement op Wereldwaterdag. Op die dag maken we met scholieren een wandeltocht van zes kilometer met een rugzak van zes kilo op onze rug. Het symboliseert de afstand die veel kinderen in Afrika moeten lopen om aan schoon drinkwater te komen. We kunnen ook fondsen werven voor bijvoorbeeld een drinkwaterbedrijfje in Kenia. Met honderd lokale mensen wordt voor twintigduizend mensen in Mombassa drinkwater gemaakt. Zo kun je echt een verschil maken."

Wordt duurzaamheid een terugkerend thema voor de Rotary?
"Gezien de positieve reacties op de districtsconferentie willen we dat zeker oppakken. De afgelopen maand is er veel aandacht geweest voor het thema en ook voor ons evenement. Een breed gedragen stelling luidde: 'Een daadwerkelijke bijdrage aan een groenere leefomgeving moet bovenaan iedere actielijst van de Rotary staan. Kortom, er is beweging."

Een terugblik op de Energy Future Circle in samenwerking met de Rotary Schiedam vind je hier

Duurzame mode: jeans kun je leasen

Dure winkels, glossy tijdschriften en kledingcollecties die na een jaar alweer hopeloos uit de tijd zijn. Mode en duurzaamheid lijken op het eerste oog niet samen te gaan. Of kan het toch? Trendanaliste en schrijfster Lynsey Dubbeld over de toekomst van duurzame mode.

Vorig jaar schreef je het boek Mode voor Morgen. Wat komt de lezer te weten?
"We kopen graag mooie kleding, maar hebben meestal geen idee wat er achter die kleding schuilgaat. Bijvoorbeeld dat een gemiddelde spijkerbroek 64.000 kilometer aflegt door negentien verschillende landen voordat je hem afrekent bij de kassa. En dat er zo'n achtduizend liter water nodig is om één kilo katoen te produceren."

Gaan we daar anders van shoppen?
"In 2011 is onderzoek gedaan onder 1.300 Nederlandse vrouwen tussen de 25 en 60 jaar. Daaruit bleek dat 68 procent van de ondervraagden milieubewust en sociaal verantwoord geproduceerde mode belangrijk vindt. Toch haalt nog geen vijf procent van de modewinkels in Nederland meer dan een tiende van de omzet uit duurzame collecties. Er zit dus een discrepantie tussen wat de consument zegt te willen en wat hij uiteindelijk koopt."

Duurzame mode bestaat dus wel degelijk?
"Zeker. De laatste jaren tekenen zich twee opvallende trends af. Ten eerste doen grote merken, zoals H&M en ZARA, steeds vaker 'iets' met duurzaamheid. Het wordt dus gebruikelijker om er als modebedrijf aandacht voor te hebben. Ten tweede zijn er steeds meer verschillende écht duurzame initiatieven. Kleding gemaakt van bijvoorbeeld brandnetels, hennep of bamboe. En initiatieven om kleding te ruilen, recyclen of zelfs te leasen. Op die manier ga je veel bewuster met je garderobe om."

Heb je tips voor mensen die duurzamer willen zijn met hun kleding?
"De meest eenvoudige tip is natuurlijk minder kopen en kleren langer dragen, maar dat druist in tegen het idee van mode. Mode is juist elke keer iets nieuws presenteren. Het is belangrijk dat iedereen doet wat bij hem of haar past. Je kunt kijken hoe duurzaam jouw favoriete kledingmerk is op de site van Rank a Brand. Met oude kleding zelf nieuwe kleding maken kan ook heel leuk zijn. En mensen die van vintage houden kunnen tweedehands kleding een tweede leven gunnen."

Wat doe je als deskundige zelf?
"Ik koop vooral van merken die duurzaamheid in hun DNA hebben zitten en uitleggen waar en hoe ze hun producten hebben gemaakt. Daarnaast let ik op stijl in plaats van mode. Als iets echt bij me past, dan draag ik het over een jaar of vijf waarschijnlijk ook nog wel..."

Watt Nu?
In het tv-programma Watt Nu? was afgelopen zondag aandacht voor duurzaamheid in de mode-industrie. De aflevering terugkijken kan hier 

Meer info vind je hier:
Jeans kun je leasen!
Duurzame mode: modieus, maar moeilijk (Lynsey Dubbeld, Kennislink)
Hoe duurzaam is jouw favoriete kledingmerk?

Gezocht: Innovatieve denkers uit onverwachte hoek

"Expertise is de vijand van innovatie. Wie binnen zijn eigen vakgebied naar oplossingen zoekt kan snel zijn, maar niet revolutionair." Aan het woord is Stephen Shapiro, innovatie-expert en auteur van het boek Best Practices are Stupid. Op 23 april bezocht Shapiro het Shell Technology Centre Amsterdam (STCA) om zijn ideeën over innovatie te delen met managers en medewerkers: "Het draait allemaal om welke vragen je stelt, hoe je die vragen stelt en aan wie je ze stelt."

Met gepaste trots vertelt Site Manager HP Calis over GTL, de synthetische diesel uit aardgas die hier in Amsterdam werd bedacht, ontwikkeld, gedemonstreerd en vervolgens in productie werd genomen in achtereenvolgens Maleisië en Qatar. Het innovatietraject kostte vier decennia, één miljard dollar en heel veel doorzettingsvermogen, maar GTL is dan ook het grootste succesverhaal van het researchcentrum. Op dit moment huisvest het STCA zo'n negenhonderd experimentele opstellingen voor zeer uiteenlopende onderzoeksprojecten.

Grote uitdagingen
Tegenover elk succesverhaal staan honderden mislukte experimenten, weet ook Shell Vice-President Innovaties Thijs Jurgens: "We hebben knappe koppen en slimme innovaties nodig voor de grote uitdagingen van de toekomst: de toenemende vraag naar energie en de overgang naar een duurzame economie." Shell zet in op verschillende methodes. Startende bedrijven krijgen hulp, problemen worden benaderd met een multidisciplinair team en zelfs crowdsourcing is een mogelijkheid. Aan innovatie-expert Stephen Shapiro de vraag of hij daar nog iets aan toe kan voegen.

Shapiro benadrukt dat tradities binnen een bedrijf innovatie in de weg kunnen staan. Soms moet je nu eenmaal buiten je eigen denkkader zoeken naar de oplossingen voor een probleem. "Neem bijvoorbeeld het stiller maken van auto's. Decennia lang werd de oplossing gezocht in méér isolatie, wat de auto's zwaarder en dus minder zuinig maakt. Nu wordt gewerkt aan een actief noise-cancelling systeem, zoals je dat ook vindt in koptelefoons, en dat weegt niks. Een ander voorbeeld is dat van de bioloog die zich liet inspireren toen hij zijn vinger sneed aan papier en zag hoe zijn vinger zichzelf 'repareerde'. Zo bedacht hij een ingrediënt dat lekken in de oliepijpleidingen van Alaska automatisch dicht, nadat rendierjagers er per ongeluk gaten in hebben geschoten."

Innovatiekracht
Shell heeft volgens Shapiro veel innovatiekracht in huis. Dat blijkt onder meer uit het succes van GTL. Er zijn echter vraagstukken waarbij het bedrijf de hulp kan inroepen van andere bedrijven of zelfs iedereen met een goed idee. Dit zogenoemde 'open innovatie' concept kan de ontwikkeling van nieuwe ideeën versnellen in een tijd die om snelle oplossingen vraagt. "Als we het energievraagstuk bekijken met de kennis van nu, dan stellen we vragen die voor de hand liggen", aldus de innovatie-expert. "Misschien is het zinvol om eens heel andere vragen te stellen en vooral aan mensen van buiten de energiesector. Wie weet kom je uit bij oplossingen en innovaties waar je anders nooit aan had gedacht."

Meer info:
Stephen Shapiro

André Kuipers: "We leren samenleven met de aarde"

Maandag 22 april 2013 is de Dag van de Aarde. Met activiteiten in de hele wereld wordt aandacht gevraagd voor natuur, milieu en de klimaatproblematiek. Hoe bijzonder is onze aarde eigenlijk? Astronaut en ambassadeur van het Wereld Natuur Fonds André Kuipers vertelt over zijn buitenaardse blik op onze prachtige planeet.

Wat is het mooiste dat je vanuit de ruimte hebt gezien?
"Ik heb tijdens mijn laatste missie van 193 dagen heel wat uren voor de ramen van het ruimtestation gehangen en ongelooflijk veel mooie landschappen gezien. De Outback in Australië is schitterend, net als de Sahara met al zijn patronen en kleuren. Maar als ik iets zou moeten kiezen, dan toch de Bahama's. Vooral het turkooizen water rond die eilanden ziet er adembenemend mooi uit."

Wat dacht je, toen je de aarde voor het eerst vanuit de ruimte zag?
"Wat meteen opvalt is hoe dun onze dampkring is, echt een schilletje, meer is het niet. Als je bedenkt dat al het leven op aarde afhankelijk is van die ene dampkring, dan besef je ineens hoe kwetsbaar we eigenlijk zijn. Eigenlijk zou iedereen deze ervaring een keer moeten hebben. Dat is niet mogelijk en daarom probeer ik dit gevoel over te brengen als ik presentaties geef in het land."

Staan wij mensen voldoende stil bij onze omgeving?
"Ik denk het niet. Iedereen is druk en denkt vooral aan zijn eigen dagelijkse dingen. Dat is niet erg, maar het is goed om af en toe een beetje afstand te nemen, bijvoorbeeld met Earth Hour in maart en de Dag van de Aarde in april. Bekijk de aarde eens in zijn context: een grote blauwe bol in het verder diepzwarte niets. Dit is wat we hebben, hier moeten we het mee doen."

Wat kon je zien van het klimaatprobleem?
"Het klimaatprobleem zelf kun je als astronaut niet zien. Gelukkig hebben we ontzettend goede satellieten die dat met meetinstrumenten in kaart brengen. Wat ik wel zag waren kaalgekapte plekken in het regenwoud, zandstormen door erosie en 's nachts de lichtvervuiling die mensen veroorzaken. De steden hangen als een spinnenweb van licht aan elkaar. Heel mooi om te zien, maar ook een teken dat de wereldbevolking wel erg snel toeneemt."

Kunnen we het tij nog keren, denk je?
"De laatste decennia komen we erachter dat we de hulpbronnen op aarde sneller opmaken dan ze weer kunnen aangroeien. Dat bewustzijn is heel belangrijk. De volgende vraag is wat we met die kennis doen. Mensen zijn in staat slimme oplossingen te bedenken; nieuwe technologie te ontwikkelen die écht duurzaam is. Op de langere termijn leren we samen te leven met de aarde, in plaats van haar op te gebruiken, zodat ook de generaties die ver na ons komen er volop van kunnen genieten."

Iedereen zijn eigen energiecentrale?

De Stad van de Zon in Heerhugowaard is behalve een woonwijk ook een energiecentrale. Met drie windturbines en op vrijwel alle daken zonnepanelen wekt de wijk net zoveel stroom op als hij verbruikt. Dat levert twee grote voordelen op: de bewoners hebben een lagere energierekening en de CO2-uitstoot wordt teruggebracht naar nul, omdat het gaat om duurzaam opgewekte energie. Als het aan Nancy Kabalt ligt, directeur Klant en Markt van netbeheerder Liander, zien we in de toekomst deze zogenoemde 'decentrale opwek' van energie steeds vaker opduiken.

Als decentraal opwekken zulke grote voordelen heeft, waarom doen we het dan niet allemaal? Dat heeft te maken met de woonsituatie van veel mensen en de huidige regelgeving. Zo beschikt 83 procent van de Amsterdammers niet over een 'eigen' dak. Huurders en mensen in een appartementencomplex kunnen wel besluiten om gezamenlijk zonnepanelen te plaatsen, maar door de huidige wetten en belastingregels is het voor hen een stuk minder rendabel dan voor een particulier met een eigen woning.

In het onderzoek 'Zonnestroom en de Nederlandse wetgeving' schetst Agentschap NL de zes meest voorkomende situaties waarbij energie decentraal wordt opgewekt met zonnepanelen. Het rapport gaat ook in op de beperkingen die de huidige regelgeving met zich meebrengt, ter voorbereiding op de nieuwe regels die het kabinet voor het eind van het jaar wil presenteren.

Volgens Kabalt kan decentrale opwek een vlucht nemen met een relatief kleine ingreep in de wet: "Als je zonnepanelen op je eigen dak legt mag je opgewekte energie wegstrepen tegen jouw verbruik In dat geval levert zonne-energie ongeveer 22 cent per kilowattuur op. Dat mag echter niet als je de zonnepanelen ergens anders dan op je eigen dak plaatst. Wordt dit mogelijk, dan komen er honderdduizend projecten op scholen en voetbalkantines, omdat decentraal opwekken ineens een superrendabel businessplan is geworden."

Watt Nu?
In het tv-programma Watt Nu? was afgelopen zondag aandacht voor decentrale opwek van energie. De aflevering terugkijken kan hier.


Meer informatie vindt u hier:
Zonnestroom en de Nederlandse wetgeving (Agentschap NL)
De Stad van de Zon in Heerhugowaard

Gastcolumn Jan Douwe Kroeske

Na afloop van de Energy Future Circle in het Theater aan de Schie in Schiedam, stond er een rij van 80 mensen bij de broodjes. Ik begon net als alle anderen achter aan de rij. De lunchtafel kwam maar langzaam dichterbij. "Het duurt wel lang", zei een van de genodigden. "Ja", zei haar partner, "dat is omdat het een duurzame lunch is. De broodjes liggen los in de manden en je moet ze zelf snijden. De kaas en worst liggen zonder plastic op één grote schaal en aan het einde liggen de satéballetjes." Het gesprek in de rij duurde 15 minuten en toen we bij de broodjes aanbeland waren, was wel zo'n beetje elk onderwerp in duurzaam Schiedam de revue gepasseerd.

Zelf zie ik dat soort wachtmomenten altijd als de beste vorm van evalueren. Je bent door de rij gedwongen om een onderwerp opnieuw bij de kop te pakken. En je wilt geen onzin verkopen. Dus ging ik afgelopen weekend in gesprek met de vooruit schuifelende rij mensen.

Een korte opsomming: men was het er over eens dat de sprekers van hoog niveau waren, dat Siemens, Shell en Wageningen UR op de weg van de duurzaamheid al wel een paar flinke stappen hebben gezet, maar dat er nog veel moet gebeuren. En men vond het zeer interessant om genodigde Sylvia Borren van Greenpeace van zo dichtbij te zien uithalen richting Shell. "IJzersterk antwoord, trouwens, van die Shell-spreker", zei een meneer met een grote ketting om de schouders. "Goed dat er zo scherp gereageerd wordt."

Aardgas kan brug slaan naar duurzame toekomst

"We leven in een spannende tijd. De ontwikkelingen rond LNG gaan erg snel en wij spelen daarop in met grote projecten in onder meer Australië, Noord-Amerika en Rusland." Andy Brown, directeur Upstream International bij Shell, voorziet een grote toekomst voor Liquefied Natural Gas, ofwel: vloeibaar aardgas. Op 16 april 2013 sprak hij op de LNG17 conferentie in Houston, die helemaal gewijd is aan de kansen van gas.

Aardgas kan de brug slaan tussen de huidige tijd en een volledig duurzame energietoekomst. Het is schoner dan olie en kolen, in grote hoeveelheden te vinden (met de huidige consumptie kunnen we nog 250 jaar vooruit) en dankzij de LNG-techniek makkelijk te transporteren van de bron naar locaties waar de energiebehoefte groot is, zoals het Midden-Oosten en China. Daarnaast kan LNG ook in West-Europa een belangrijke rol spelen, denkt Brown: "Gas en duurzaam opgewekte energie gaan hand in hand. Op de koudste dagen van het jaar is veel energie nodig, maar er is meestal geen wind en weinig zon. Aardgascentrales kunnen het tekort aan energie efficiënt aanvullen, omdat je ze - anders dan een kolencentrale - makkelijk aan en uit kunt schakelen."

Een tweede grote kans voor aardgas ligt in de transportsector. Diesel is nu nog de belangrijkste brandstof, maar die krijgt in de nabije toekomst concurrentie van Gas To Liquids (GTL), een synthetische diesel gemaakt van aardgas. GTL is bijna zwavelvrij en stoot minder stikstofoxiden en fijnstof uit dan dieselolie. In eerste instantie worden vooral schepen, treinen en grote vrachtwagens in Amerika en Canada voorzien van GTL. Later zal de brandstof ook zijn weg vinden naar kleinere transportsystemen in de steden.

De boodschap die Brown meeneemt naar de conferentie in Houston is dat Europa vijfhonderd miljard euro zou kunnen besparen door te kiezen voor gas in plaats van kolen als brandstof voor energiecentrales. Maar dan moet het wel de emissiestandaard voor nieuwe energiecentrales strenger maken en de kostprijs voor het uitstoten van kooldioxide op niveau houden.

Shell brengt eerste volledig op LNG varende binnenvaarttankers in de vaart

De tijd dat binnenvaartschepen uitsluitend op diesel varen is voorbij. In april 2013 neemt Shell de eerste van twee Greenstream binnenvaarttankers in gebruik. De schepen, gebouwd door Peters Shipyards in Kampen en geëxploiteerd door Interstream Barging, varen voor honderd procent op vloeibaar aardgas (LNG: Liquefied Natural Gas). Dat is een wereldwijde primeur in de binnenvaart.

LNG is aardgas dat wordt gekoeld tot -162 graden Celsius, waardoor het vloeibaar wordt en zeshonderd keer minder volume inneemt dan normaal gas. Ideaal voor transport over langere afstanden. En er zijn meer voordelen. LNG is roetvrij en het stoot vrijwel geen stikstofoxiden uit.

Innovatief
Aardgas speelt volgens Shell een belangrijke rol in de transitie naar een duurzame energievoorziening. Met innovatieve producten als LNG kunnen bedrijven de komende decennia hun emissies omlaag brengen, zonder dat daarvoor grote aanpassingen nodig zijn. Dat geldt behalve voor de kust- en binnenvaart ook voor het treinverkeer en wegtransport.

De eerste binnenvaarttankers op vloeibaar aardgas zijn in staat om zonder tankstop van Rotterdam naar Bazel en weer terug te varen. Shell voegt ze toe aan haar Rijnvloot om olieproducten zo efficiënt mogelijk te vervoeren tussen Nederland, Duitsland en Zwitserland.

Meer informatie:
LNG doelstelling 2015: 50-50-500
Meer over de Greenstream tanker
Video-animatie van Shell

Slimme producten voor een beter klimaat

Bij duurzame energie denk je snel aan windmolens, zonnepanelen of biobrandstoffen. Maar dat zijn zeker niet de enige peilers voor een duurzame energietoekomst. Juist door innovatief te zijn op kleine schaal, bijvoorbeeld met nieuwe of verbeterde producten, kunnen bedrijven en instellingen op korte termijn een waardevolle bijdrage leveren aan een beter klimaat.

Een goed voorbeeld is de hoogrendementsketel die ruim dertig jaar geleden in Nederland werd geïntroduceerd en inmiddels behoort tot de standaarduitrusting van elk huishouden. Een HR-ketel gebruikt rookgassen om water uit de radiatoren voor te verwarmen. Deze innovatie bespaart tot tien procent op het totale gasverbruik van de centrale verwarming.

Een andere innovatie met grote gevolgen voor het energieverbruik is de ledlamp. Een ledlamp zet de helft van de energie die hij verbruikt om in licht. Bij een spaarlamp is dat 35 procent en bij een gloeilamp slechts tien procent. Bovendien gaat een ledlamp twintig tot veertig keer langer mee dan een conventionele gloeilamp. Naast de HR-ketel en de ledlamp zijn er talloze andere innovaties denkbaar die het energieverbruik en de uitstoot van broeikasgassen drastisch omlaag kunnen brengen of die zelfs helemaal energieneutraal zijn.

Duurzame daken
De Hogeschool Utrecht experimenteert met de Duurzame Energie Proeftuin om het energiepotentieel te onderzoeken van daken in Nederland.

Licht en lader
De WakaWaka lamp, tevens lader voor mobiele telefoons, voorziet huishoudens in derdewereldlanden van licht op zonne-energie. Hierdoor worden gevaarlijke en ongezonde kerosinelampen overbodig.

Zwavelbeton
Een innovatief bindmiddel op basis van zwavel vervangt water en cement in beton, waardoor bijvoorbeeld dijkbedekking milieuvriendelijker geproduceerd kan worden.

Watt Nu?
In het tv-programma Watt Nu? was afgelopen zondag aandacht voor de rol van innovaties in de energiesector. De aflevering terugkijken kan hier.